Faka Basmak Deyimi Nereden Gelir? Biraz Mizah, Biraz Tarih
Bazen, insanın hayatında o kadar kritik anlar olur ki, her şeyin düzgün gittiğini düşünürken bir anda her şey tersine döner. Hani şu “faka basmak” deyimi var ya, işte tam o anda başımıza gelir. Biz de bazen bu deyimi o kadar rahat kullanıyoruz ki, nereden geldiğini bile düşünmeden… Ama bugün, kafama takıldı ve “Faka basmak deyimi nereden gelir?” diye düşündüm. Şimdi sizlere hem biraz araştırma yaparak hem de kendi komik gözlemlerimi ekleyerek bu deyimin kökenine iniyorum.
Faka Basmak: Ne Demek, Ne Anlama Geliyor?
Evet, “faka basmak” deyimi… Hadi bu deyimi bir kez daha hatırlayalım. Herkesin hayatında bir dönem mutlaka başına gelmiştir: Her şey yolunda giderken bir anda bir yanlışlık yaparsınız ve “amaaan, bu neydi böyle?” derken tam anlamıyla “faka basmış” olursunuz. Birine yanlışlıkla kötü bir şey söylerken, bir yere giderken, ya da yapılacak bir işi tamamen unutmuşken, o an “faka basmak” deyimi devreye girer.
Şimdi diyelim ki bir akşam arkadaşlarınızla buluştunuz. Her şey yolunda, harika bir sohbet, bol kahkaha, ama bir anda bir şey söylemişsinizdir, ve o anı hatırladığınızda gözlerinizdeki “ahh, o an” ifadesini takılırsınız. Hah, işte o an “faka basmışsınızdır.” Yani, özetle; her şey güzel giderken aniden hatalı bir şey yaparak durumun yanlış gitmesine sebep olmak… İşte bunun adı faka basmak.
Faka Basmak Deyiminin Kökeni: Nereden Geliyor?
Şimdi gelelim bu deyimin nereden geldiğine. Ben de tam bu soruyu sormadan önce bir araştırma yapayım dedim. Çünkü bu tarz deyimler her zaman biraz belirsiz olurlar, öyle değil mi? Herkes bir teori üretir ama doğru cevabı bulmak zordur.
Fakat, “faka basmak” deyiminin kökeni aslında çok ilginç. Eski Osmanlı’da “faka” kelimesi, “hata” ya da “yanlışlık” anlamında kullanılıyordu. Yani, bir yerde ya da bir durumda hata yapmayı, yanlış bir şey yapmayı ifade etmek için “faka basmak” deyimi ortaya çıkmış. İkinci bir teori ise, “faka basmak” deyiminin, eski dönemde bir tür tuzağa düşmek ya da kaygan zeminlere basmak anlamında olduğu. Belki de bu deyimi, kaygan bir zeminde yanlışlıkla kayıp düşen birini anlatırken kullanmak daha doğru olabilirdi, ama işte tarihsel olarak kelimeler değişiyor.
Ama bana kalırsa, deyimin bir başka komik yönü de şu: Osmanlı’dan gelen bu deyim aslında tam olarak bugünümüzün günlük hayatına ne kadar uyuyor. Hadi itiraf edelim, bazen o kadar doğal bir şekilde faka basıyoruz ki, sonunda gülüyoruz. “Faka bastım, ama en azından gülünecek bir durum oldu!” şeklinde de bakılabilir.
Faka Basmak ve Günlük Hayat: Hadi Bir Örnek Vereyim!
Bazen, hele benim gibi düşünüp çok fazla plan yapıp sonra her şeyi unutunca, faka basmak kaçınılmaz hale gelir. Misal, geçenlerde bir arkadaşım bana “Saat 7’de buluşalım, tamam mı?” diye mesaj attı. Ben de bir anda heyecanla “Tabii, tabii!” dedim. Saat 6’da da başka bir arkadaşım aradı ve “Yemek yiyelim mi?” dedi. Hemen, “Hadi, süper olur!” dedim. Sonra akşam 7’ye doğru bir baktım, her ikisiyle de buluşma planım var. İkisini de unuttuğum gibi, biriyle de geç kaldım. Hah, işte o an “faka basmışım” demekti.
O an ne mi oldu? Tabii ki ikisiyle de buluşamadım, ortada kaldım. İşte “faka basmak” tam da o anda bir gerçeklik kazanıyor. Yani, “Faka basmak deyimi nereden gelir?” sorusunun cevabı aslında çok yakın: “Hayatta her şeyin yolunda gitmesini beklerken bir anda kaygan zeminlere basarak yere düşmek.”
Faka Basmak Deyimi ve Komik Sohbetler
Bazen de arkadaş ortamında tam vakti değilken yanlış bir espri yaparsınız ve ortama “faka basmış” olursunuz. Mesela geçenlerde, bir arkadaşım yemek yerken, “Bu salata bana evdeki yemekleri hatırlatıyor!” dedi. Ben de bir anda “O zaman bir kaç kilo da alırsın!” diye espri yaptım. Herkes sustu. İşte o an, “faka bastım” diye düşündüm. Kimse gülmedi, ama “Amaan, neyse, fazla da düşünmeyeyim” dedim. Gülmekten ölecekken durumu kurtaramadım ama yine de içten içe “Eee, buna da gülseydiniz!” dedim.
Sonuç Olarak
Faka basmak deyimi, hayatımızda sıkça karşılaştığımız, çok komik olabilen ama aynı zamanda bazen zor durumlar yaratan bir deyim. Osmanlı’dan günümüze kadar gelip, sosyal hayatta pek çok farklı şekilde karşımıza çıkabilen bu deyimi anlamak aslında oldukça basit. Hayatta her şey mükemmel gitse de bazen küçük yanlışlar yaparak her şeyi alt üst edebiliriz. Ve tabii ki, bu tür anlarda en iyi yapmamız gereken şey, “faka bastım” diyerek durumu kabullenmek ve gülmek. Çünkü sonuçta hepimiz zaman zaman bu tuzağa düşüyoruz.